+ Yorum Gönder
Eğitimle ilgili Bilgiler ve Yeni Misafir Soruları Forumunda ses olaylarıyla ilgili şiir Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Ziyaretçi

    ses olaylarıyla ilgili şiir









  2. IŞILAY
    Devamlı Üye





    Dil ve Ses : Dil, seslerden oluşan bir işaretler dizgesi olup duygu, düşünce ve istekleri aktarmaya yarayan araçtır
    Türkçe’nin Sesleri : Kulağın duyabildiği titreşimler ses olarak adlandırılırken seslerin yazıdaki hallerine harf denir Türkçe’nin yazı dilinde 29 harf vardır Bu harfler, ses özellikleri yönünden ünlü ve ünsüz harfler olmak üzere iki grupta incelenir
    Ünlüler (sesliler) es yolunda herhangi bir engele uğramadan çıkan seslerdir Ünlüler tek başlarına söylenebilen, tek başlarına hece ya da sözcük olabilen seslerdir
    Türkçe’de bütün ünlüler aynı değerdedir Uzun ya da kısa ünlü olmaz Bu nedenle içinde uzun ünlü bulunan sözcükler Türkçe olamaz
    Ünlüler, kalın-ince, düz yuvarlak, geniş-dar olma özelliklerine göre aşağıdaki şemada olduğu biçimde gruplandırılır

    Dilin Durumuna Göre
    Kalın:
    a, ı, o, u
    İnce:
    e, i, ö, ü

    Dudakların Durumuna Göre
    Düz:
    a, e, ı, i
    Yuvarlak:
    o, ö, u, ü

    Alt Çenenin
    Durumuna Göre

    Geniş:
    a, e, o, ö

    Dar:
    ı, i, u, ü
    Büyük Ünlü Uyumu :Ünlü harflerin, kalınlık-incelik yönünden uyumudur

    İlk hece
    Diğer heceler
    a,ı,o,u
    a,ı,o,u
    e,i,ö,ü
    e,i,ö,ü
    Örnek : Uyan
    kalın ağaç
    ince çiçek
    Uymayan
    domates vücut
    sürahi insan
    Büyük Ünlü Uyumuyla İlgili Kurallar :
    üBüyük ünlü uyumuna uymayan çok az Türkçe sözcük vardır
    Örnek : ana (anne), alma (elma), kangı (hangi), karındaş (kardeş)
    üBüyük ünlü uymuna aykırı sözcükler genellikle yabancı kökenlidir
    Örnek : Silah, gazete, mevcut, insan
    üSözcüklere eklenen ekler de genellikle bu kurala uyar Ancak Türkçe’deki altı ek büyük ünlü uyumuna uymaz
    Örnek : akıl-lı, çimen-ler, çocuk-da, eviniz-de, yürü-yor, bakar-ken, akşam-ki, sabah-leyin, yeşil-imtrak, turunç-gil
    üBileşik sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz Örnek : Atakule, Kadıköy
    Küçük Ünlü Uyumu : Bir sözcükteki ünlülerin düzlük-yuvarlaklık yönünden uyumudur Türkçe bir sözcüğün ilk hecesinde düz ünlülerden (a,e,ı,i) biri bulunuyorsa, diğer hecelerdeki ünlülerde düz olur

    İlk hece
    Diğer heceler
    a,e,ı,i
    a,e,ı,i
    Örnek : bilge, ıslak, azgın, incirler
    Türkçe bir sözcüğün ilk hecesinde yuvarlak ünlülerden (o,ö,u,ü) biri bulunursa ikinci ve diğer hecelerde ya düz-geniş (a,e) ya da dar-yuvarlak (u,ü) ünlüler yer alır

    İlk hece
    Diğer heceler
    o,ö,u,ü
    a,e,u,ü
    Örnek : oduncu, gülümsemek, kömürlük, öğrenci
    Küçük Ünlü Uyumuyla İlgili Kurallar :
    üDilimizde “o,ö” yuvarlak ünlüleri yalnızca ilk hecede kullanılabilir
    Örnek : Uymayanlar : doktor, motor, otobüs
    Uyanlar : üzüm, kömür, soba
    üYuvarlak ünlülerden biriyle başlayarak bir hecede “a,e” düz ünlülerine geçen bir sözcük, düz ünlüden sonra düz ünlü gelir kuralına göre “ı,i” düz ünlülerine de geçebilir
    Örnek : böy-le-si-ni, oy-ma-cı-lık
    üTürkçe sözcüklerin öncelikle büyük ünlü uyumuna uyması gerekir Büyük ünlü uyumuna uymadığı halde küçük ünlü uyumuna uyan sözcükler Türkçe sözcük olmaz
    Örnek : misafir, tasvir, kalem
    üBüyük ünlü uyumuna uymayan “-ki” eki, yuvarlaşarak küçük ünlü uyumuna uyar
    Örnek : dünkü, bugünkü
    UYARI : İki heceli olup orta hecelerinde “b,m,v” ünsüzleri bulunan kimi Türkçe sözcükler, bu ünsüzlerin yuvarlaklaştırıcı etkisiyle küçük ünlü uyumuna aykırı düşer Örnek:
    Yağmur, çamur, kabuk, tavuk, kavun

    Ünsüzler (Sessizler) : Tek başlarına söylenemeyen, ancak bir ünlünün yardımıyla söylenebilen seslere ünsüz denir Türkçe’de 21 ünsüz vardır
    Ünsüz Harflerin Özellikleri :
    ü Türkçe’de normalden kalın ya da ince okunan bir ünsüz yoktur
    Örnek : rüzgar, kagir, lazım
    ü Yansımaların dışında Türkçe sözcüklerin başında “c,ğ,l,m,n,r,z” ünsüzleri bulunmaz
    ü Türkçe sözcüklerde “j,f” ünsüzleri hiç kullanılmaz
    Örnek : fare, jambon, jilet
    ü Türkçe sözcükler iki ünsüzle başlamaz
    Örnek : krem, spor, tren, plak, trafik
    ü Bileşik sözcükler ve özel isimler dışında Türkçe sözcüklerde “n-b” sesleri yanyana gelmez
    Örnek : İstanbul, Safranbolu, Sonbahar, Ambar, Kumbara, Perşembe
    Ünsüzler çıkarılırken ses tellerinde titreşimli olmalarına karşın, kimi ünsüzlerin çıkışında titreşim olmadığı görülür Bu açıdan değerlendirildiğinde ünsüzler, sert ve yumuşak ünsüzler olmak üzere iki grupta incelenir
    Ünsüz Benzeşmesi Kuralı : Sert ünsüzlerin (f,s,t,k,ç,ş,h,p) biriyşe biten sözcüklere c,d,g yumuşak ünsüzlerinden biriyle başlayan bir ek getirildiğinde, bu eklerin başındaki
    C, Ç ‘ye D,T’ ye G,K’ ye dönüşür
    Ünsüz sertleşmesi kuralına aykırı yazımlar yazım yanlışı yaratır
    Örnek :
    giriş-gen girişken
    dost-dur dosttur
    Arap-ca Arapça
    1) Ünsüz sertleşmesi, özel adlara ve sayılara getirilen eklere de uygulanır
    Örnek:Yanlış Değişim Doğru
    Sinop’da “d”,”t” ‘ye Sinop’ta
    Mehmet-cik “c”,”ç” ‘ye Mehmetçik
    1970 ‘den “d”,”t” ‘ye 1970′ten
    1923 ‘de “d”,”t” ‘ye 1923 ‘te
    Örnek :
    Beklediğimiz otobüs Ulus’dan kalkıp, Kızılay’dan geçecek
    Bu saatte oraya çoktan varmışdır
    2)Sözcük biçiminde olan de / da bağlacı, ünsüz sertleşmesi kuralından etkilenerek, te / ta biçiminde yazılmaz
    Örnek : Yanlış Doğru
    hiç te hiç de
    olup ta olup da
    3) Ünsüzlerin benzeşmesi kuralına aykırı olan bazı ekler vardır
    Örnek : Yanlış Doğru
    üç – ken üç – gen
    çocuk – çağız çocuk – cağız
    Ünsüz Yumuşaması (Değişimi) Kuralı : Bir sözcük p,ç,t,k sert ünsüzlerinden biriyle biterken, bu sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde, sert ünsüzler yumuşayarak;
    p,b ‘ye – ç,c ‘ye – k,ğ ‘ye – t,d ‘ye dönüşür
    Örnek : balık balığın
    kitap kitaba
    ağaç ağacı
    kağıt kağıdı
    Ünsüz Yumuşamasıyla İlgili Kurallar :
    1) Kimi Türkçe ve Türkçe’ye girmiş sözcüklerde yumuşama görülmez
    Örnek :
    konut konutun (Türkçe) hilafet hilafeti (Yabancı)
    taşıt taşıta (Türkçe) barikat barikatın (Yabancı)
    2) Tek heceli sözcüklerde de genellikle yumuşama olmaz
    Örnek : saç saçım
    kaç kaça
    3) Özel adların sonuna gelen p,ç,t,k set ünsüzleri yalnızca okunurken yumuşatılır Bu yumuşama yazımda gösterilmez
    Örnek : Okunuş Yazılış
    Ayvalığ’a Ayvalık’a
    Ahmed’in Ahmet’in

    Türkçe’de Meydana Gelen Ses Olayları:
    Ses Düşmesi : Kimi sözcüklerin çekimlenişinde veya türeyişinde, bir sesin düştüğü görülür
    a) Ünlü Düşmesi : İki heceli olan kimi sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerinde bulunan ünlüyü düşürürler Buna orta hece düşmesi de denir
    omuz um omzum oğul u oğlu
    kahır ol kahrol seyir et seyret
    ayır ıntı ayrıntı sıyır ık sıyrık
    yalın ız yalnız yanıl ış yanlış

    b) Ünsüz Düşmesi : Bazı sözcükler, çeşitli etkilerle birleşirken sözcüğün sonundaki ünsüz harf düşebilir Bu olaya ünsüz düşmesi adı verilir
    yumuşak cık yumuşacık sıcak cık sıcacık
    yüksek l yüksel küçük l küçül
    rast gelmek rasgelmek ast teğmen asteğmen
    Bazı bileşik sözcüklerin oluşumunda bir hece veya ses düşmesi meydana gelir
    Ses Türemesi : Sözcükler kimi eklerle birleşirken zaman zaman araya başka yeni sesler girer Türkçe’de ses türemesi olayına fazla rastlanmaz
    Ses türemesi yaratan başıca durumlar:
    a) Ünlüyle biten sözcüklere, ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, Türkçe sözcüklerde iki ünlü yan yana gelemeyeceği için bu ünlülerin arasına “y,ş,s,n” ünsüzlerinden uygun olan biri gelir Bu ses türemesine kaynaştırma da denir
    Örnek :
    oku-y-an okuyan
    baba-s-ı babası
    yedi-ş-er yedişer
    elma-n-ın elmanın
    b) Yardımcı eylemle yapılan bileşik eylemlerde ad soylu sözcükte ses türemesi görülür
    Örnek : his etmek hissetmek
    red etmek reddetmek
    Bu sözcüklere ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde sözcüklerde aynı türeme ortaya çıkar
    Örnek :
    af-ı affı
    had-i haddi
    c) Kimi sözcükler pekiştirilirken ses türemesi meydana gelir
    Örnek : yalnız yap-a-yalnız
    sağlam sap-a-sağlam
    dar-a-cık daracık
    bir-i-cik biricik
    Ses Daralması (Ünlü Daralması) : “a,e” geniş ünlüsüyle biten sözcüklere “-yor” şimdiki zaman eki getirildiğinde, bu geniş ünlüler daralıp değişerek “ı,i,u,ü” olur
    Örnek : bekle-yor bekliyor
    oyna-yor oynuyor
    “-ma,-me” olumsuzluk ekleri de “-yor” ekiyle birleştiğinde daralarak “-mı, -mi, -mu, -mü” olur
    Örnek : gelme-yor gelmiyor
    bakma-yor bakmıyor
    Ulama : Ünsüz harfle biten sözcüğün son ünsüz harfinin kendisinden sonra gelen ve ünlü harfle başlayan sözcüğün ilk hecesiyle birleştirilerek okunmasıdır
    Örnek :
    Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç
    Bu son fasıldır ey ömrüm nasıl geçersen geç




+ Yorum Gönder


Hızlı Cevap Hızlı Cevap


:
ses olaylarıyla ilgili şiirler,  ses olayları ile ilgili şiirler,  ses olayları olan şiirler,  ses olayları bulunmuş şiirler